Moralny
Przede wszystkim moralny czy moralno-polityczny? Zacytujmy jeszcze jeden fragment rozmowy Ballmeyera. "Należy pamiętać - mówi on do Amerykanina Davesa - że aktów, określanych dziś jako ludobójstwo, żaden z nich nie popełnił z chęci zysku ani dla korzyści osobistych. Uważali je za swój surowy obowiązek nałożony przez prawo. W ogniu krystalizujących się powojennych prawd Żukrowski dociera również do problematyki autochtonicznej. Autor uwikłał swojego bohatera w rozmowę z dość zresztą nierozgarniętym Amerykaninem, przedstawiając nam poglądy Niemca takimi, jakimi pojawiają się dzisiaj czy to w procesach sądowych, toczonych w NRF, czy też w publicystyce zachodnioniemieckiej, a także u innych autorów zachodnich. Ballmeyer jest typem Niemca doskonałego w tym znaczeniu, w jakim niemie-ckość impregnowana przez hitleryzm pojawia się w świecie współczesnym, nie dająca się zresztą pokonać, gdyż tworzy własny zamknięty świat, do którego nie mają dostępu racje moralne, ukształtowane przez humanistyczny system wartości.
Nonkonformizm .