Zjawisko
Tym zjawiskiem jest twórczość Leona Kruczkowskiego. Cytowałem już powyżej wyznania Kruczkowskiego, zmierzające do weryfikacji naszych poglądów na sprawy niemieckie, stanowiące sprawdzian nowych filozoficznie i historycznie możliwości kreacyjnych oraz interpretacyjnych naszej literatury. Leon Kruczkowski nie od wczoraj przyglądał się Niemcom. Jego Przygoda z Vaterländern powstała przed drugą wojną światową i przedstawiała sytuację panującą w Niemczech pod koniec roku 1932, a więc w przeddzień powstania Trzeciej Rzeszy. Podziwiać należy przenikliwość Kruczkowskiego, który wówczas w tej swojej sztuce pokazał, jak hitleryzm zdobywa sojuszników, jak zaciera się z wolna granica między Niemcami porządnymi a świadomie złymi, jak pogłębia się deprawacja społeczeństwa niemieckiego. Stąd już tylko mały krok dzielił Niemców od komór gazowych, od szlaków zniszczenia, od ludobójstwa. Ale po wojnie Niemcy nie przestały istnieć i Kruczkowski na nowo powraca do pytań, jacy właściwie byli i są ci Niemcy.
Nonkonformizm .